ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ

Είχα τη καλή τύχη, την ευλογία του Θεού οι γονείς μου να είναι δύο απλοί , φτωχοί , ταπεινοί και θεοσεβούμενοι άνθρωποι . Αγράμματη η μάνα μου και ο πατέρας « έγραφε με ωραία γράμματα και διάβαζε ». Αυτός τελείωσε το δημοτικό σχολείο ,που τότε ήταν 4 τάξεις , και μάλιστα από μόνος του πήγε δύο χρόνια στην Τρίτη και δύο στην Τετάρτη, «επειδή του άρεσαν τα γράμματα» . Από αυτόν έμαθα τα πρώτα γράμματα, από αυτόν άκουσα τις πρώτες ιστορίες « για το Χριστό μας, την Παναγία μας, τους ήρωες του 21, για τη ζωή του, τα βάσανά που τράβηξαν με τους μουσουλμάνους Τσάμικες, τους Τούρκους » , όπως τους έλεγε. Η μάνα , όπως οι μανάδες εκείνου του καιρού, είχε το δικό της τρόπο να περνά τα μηνύματα χωρίς να ξέρει να βάζει ούτε την υπογραφή της. Ομολογώ ότι δεν ένιωσα ποτέ ότι η μάνα μου ήταν εντελώς αγράμματη. Και είμαι περήφανος .Τη θυμάμαι με συγκίνηση και σεβασμό. Το μόνο μειονέκτημα είναι ότι δεν έχω …. γράμμα της. Έχω όμως το νυφικό της φόρεμα, έχω ένα παλιό σχισμένο καθημερινό φορέματά, ένα ζευγάρι μπαλωμένα παπούτσια , το μαύρο μαντήλι του κεφαλιού της, το ποτήρι της, το μαντήλι του χεριού… Και από τον πατέρα; Από τον πατέρα έχω φυλαγμένα όλα τα γράμματά του από το 1962 μέχρι που « έφυγε το 1999». Αλληλογραφούσαμε. Είμαστε φίλοι. Από το σχολείο ήξερε την ιστορία ο « Δάμων και ο Φιντίας». Αυτός ήταν ο Δάμων και εγώ ο Φιντίας. Δική του η επιλογή. Δυστυχώς τα δικά μου γράμματα τα έδινε στη μάνα για προσάναμμα και δεν υπάρχει κανένα. Τα δικά του τα έχω δέσει σε δύο τόμους.

Αλλά που το πάω ; . Γιατί τα γράφω όλα αυτά ;. Απλά ψάχνοντας τα χαρτιά μου βρήκα τα γράμματα του πατέρα και σκέφτηκα να διαβάσουμε μαζί δύο- τρία. Έτσι για να τιμήσω τη μνήμη του.

Θέλω να επισημάνω τον τρόπο επικοινωνίας εκείνου του καιρού. Ένα άψυχο γράμμα ήταν η μοναδική επικοινωνία. Η λαχτάρα του γονιού να περιμένει να έλθει ο ταχυδρόμος, να ρωτήσει αν έχει γράμμα από το παιδί του ,που ήταν στα ξένα ή στρατιώτης, για να μάθει νέα του. Γιατί τότε και η εσωτερική μετανάστευση και η στρατιωτική θητεία μακριά από το σπίτι ήταν « πικρά ξένα». Λίγες λέξεις από καρδιάς και αμέσως άλλαζε η διάθεση, έπαιρνε κουράγιο ο πατέρας, η μάνα , το παιδί, η γυναίκα, η αρραβωνιάρα . Αντιγράφω λοιπόν πιστά διατηρώντας την ανορθογραφία . Η μόνη παρέμβασή μου είναι οι τελείες χωρίς να …ακολουθεί κεφαλαίο γράμμα.

1.Αγαπητέ μου παιδί μου χρήστο σου εύχομαι ολόψυχα καλά χριστούγενα. Χρόνια πολλά επί την ονομαστικήν σου εορτήν. Καλές γιορτές και ευτιχές το Νεόν έτος 1963. Και καλή πρόοδο.

Ήμουν και εγώ μία φορά παιδί και μαθητής. Ήταν μία φορά δύο καλή φίλη χρήστος και Σουλεϊμάνης . το έστειλε ο πασάς και οι Αγάδες επηδής είχε μεγάλη φιλία ο Σουλεϊμάνης με τον χρήστο. του είπαν η Ζωντανών ή πεθαμένων θα μας το φέρης εδώ τον χρήστο .τι να έκανε όμως πήγε το ίβρε. ολονιχτής επίνανε όσο να ξιμερώση. Παρασκευή ξημέρωνε ποτέ να μη είχε φέξη. Όταν έφεξε η αβγή πέρασαν στα λιμέρια. Χρήστο σε θέλη ο Βασιλιάς και οι Αγάδες. Όσο είναι ο χρήστος Ζωντανός τούρκους δεν προσκινάη . με το ντουφέκι έτρεξαν ο ένας προς τον άλλον. Φωτιάν στην φωτιά και πέσανε εις τον τόπον [ο ένας σκότωσε τον άλλον] . Τόσο καλή άνδρες ήταν μία φορά. Αν ήθελε ο Σουλεϊμάνης τον σκότονε στον ύπνο. Αλλά τον αγαπούσε υπέρβολικά. Σου έγραψα ένα ρητό του παλεού καιρού. Σε φιλώ με πόνο καρδίας ο φίλος σου Φινδίας. Περιμένω τον χρήστο.

εν Πλαταριά

τη 20-12-1962.

2..Πλαταριά 28-1-65

Αγαπητέ μου παιδί μου χρήστο .Γεια χαρά εύχομαι το γράμμα μου αυτό να σας εύρη εν υγεία και χαρά καθώς και εμάς αφήνη. Στας 25-1-65 έλαβε η Κυρά όλγα [η μάνα μου] γράμμα σου. Και έγραφες έναν καφέ της κυράς όλγας το πλήρονες ακριβά. Έγραφες της Στέλας [ η αδελφή μου] ότι έχης ακόμη τα ζουμπούλια της απάνω στο άτσαλο τραπέζη σου και θα τα κρατίσης ώσπου να μαραθούν τελείως. να τα βλέπης και να τα μυρίσης .κάτι αυτά σου θυμίζουν πιο έντονα σε φέρνουν κάπου κοντά μας. Η Στυλιανή δεν μπόρεσε να το διαβάση από τα κλάματα. Εγώ στριμόχτηκα και δύο δάκρυα κίλισαν από τα μάτια μου χωρίς να το καταλάβουν οι άλλοι [ ..οι άνδρες δεν κλαίνε ,έλεγε] . Σήμερα όπου σου γράφω λύπης από το τζάκη μας και ώμορφο ξωχικό σπητάκι μας ακριβώς 18 μέρες και κάθε μέρα το μικρό καϊκάκι μου φεύγη φεύγη όσο να βλέπουμε το κατάρτη από την αμουδιά και σε λίγο θα χαθή ολόκληρο το μικρό καϊκάκη πάλε στο προϊγούμενο [ φαντάζεται ότι έφυγα με καϊκάκι που σιγά σιγά απομακρρύνεται]. Βάστα αράπη και ως πότε ; στο Αλώνη του Σαμαράνη [ αλώνι κοντά στο σπίτι μας] . Και όπως ξέρεις ο Φάνης ολομόναχος που έλεγε το βιβλίο της τρίτης τάξεως όπου ήμουν και εγώ μία φορά παιδί [Απ΄πο το βιβλίο « Ψηλά βουνά του Ζαχαρία Παπαντωνίου !] . Θα ήθελα αυτή η αγάπη όπου έχουμε να κρατούσε όσο ο Στέφανος Ζούσε σε αυτήν την μαγκούφα και ψεύτικη ζωή. Χρηστάκη μου η Ζωή μου είστε εσής τα παιδιά μου . Μας γράφης πως πάη ο παλαβός με τον αταχάν το αταχαν δεν μπορεί να το πιάση διότι έγινε καλά όπου κούτσανε. [ ο Λάκης πέντε χρονών ήταν ο εγγονός τους που μεγάλωσαν ο παππούς και η άρρωστη γιαγιά με καρδιακή ανεπάρκεια γιαγιά. Οι γονείς του μετανάστες στη Γερμανία. Ο αταχάν -αστραχάν ήταν ένα ασπρόμαυρο-σίργκο ατίθασο κοκοράκι ].Φέτες ψωμή με τυρή κουτουρού. κρέας ψάρια τρώη πολύ μακάρη αν μας το αφήση ο θεός θα γίνη πολύ γρίγορα. Μας διόχνη και μας λίγο την στεναχώρια. τι να κάνομε ότι γράφη δεν ξεγράφη ο θεός. Για το τυρί αν του έβαλες σανίδη και πέτρες μη φοβάσε καθόλου έγινε πιχτό από το κρύο μόνον ο ορός να το σκεπάση το τυρή. Καλοφάγωτο φάγε λίγο να παχύνης να σε βλέπω παλικάρη. Για τη Γαζιέρα κάνομε όπως έγραψες το έμαθε η Στέλα μια χαρά σας ευχαριστούμε μαγιρέβομε πρόχερα για τον Λάκη. Παιδί μου χρήστο κράτατα της κουβέρτες να μη κρυόσης αν δεν τα έστιλες μη τα στήλης διότι από το κρύο έρχονται όλαις η αρώστιες….[…..]. Μεθ΄ αγάπης σε φιλό με πόνον ο πατέρας σου…υπογραφή.

3. Πλαταριά 14-1-74

ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΣΑΣ

Αγαπητό μου παιδί μου χρήστο. Γεια χαρά είμαστε όλοι καλά το αυτό και δια εσάς πάντα ποθούμε. Έλαβα το γράμμα σου και ένα η Κυρά μου όλγα. Πάρα πολύ μας στενοχώρησε η συνδιάξη με τον Νίκο[ αδελφός μου στην Αθήνα όπου ήμουν και εγώ] θα είχα άρθη αυτού και δεν υπελόγιζα τα έξωδα μπροστά στον αγαπημένον μου και καρδιακόν μου φίλον .και με το δίκιο μας αφού σου είπαμε μόλις πας κάνε τιλεγράφημα ότι εύτασα καλά χρήστος τίποτες άλλο. ειμείς θα υσιχάζαμαν. Είσαι συγχωρεμένος πέρα για πέρα μόνον άλλη φορά να μη το κάνης αυτό διότι οι γονείς για τα τέκνα πάντα πονούν αλλά είμαι πολύ βέβαιος ότι και ο χρήστος μου πονή πολύ για τους γονείς του. Το έχη δίξη από ανέκαθεν. Δοξάζο το θεό ότι έχω τον χρήστο μου που μου παραριγοράη και αυτό μου είναι αρκετό. όταν ο άνθρωπος είναι πολύ στενοχωριμένος θέλη ένα φίλον καρδιακόν για να πη τον πόνο του. Αυτό είδα σε ένα θρεισκευτικό βιβλείο και γράφη γιατί στενοχωριέσαι .και γράφη όταν αγαπημένε μου αναγνώστα έχης πολύ στενοχώρια να το πης σε έναν πολύ φίλον σου να μη κρατάς μέσα σου διότι θα πάθης. Και θέλο να καταλίξο χρωστάω στον φίλον μου χρήστον ένα μεγάλο ευχαριστώ.

Σε φιλό με πόνον ο πατέρας σου…υπογραφή.

Σημείωση : Πραγματικά ο πατέρας μου πάντα ότι πρόβλημα είχε το έλεγε αμέσως μέχρι φορτικότητας . Το έλεγε, το ξανάλεγε, το έγραφε το ξανάγραφε … γιατί « έχω τόσο μαλλί μέσα έλεγε και δεν το αντέχω».

Ελπίζω να μην σας κούρασα. Ο δικός μου ο πατέρας μπορεί να ήταν ίδιος με το δικό σας πατέρα ή τουλάχιστον να είχε αρκετά κοινά σημεία. Ο καθένας μας έχει τις δικές του αναμνήσεις από τους γονείς τους. Τυχεροί εκείνοι που είχαν τους γονείς και τους έχουν και θα τους έχουν μέχρι να γίνουν οι ίδιοι γονείς. Αυτοί οι γονείς , οι τότε γονείς και κυρίως οι μανάδες μας ,που ήταν πιο εκδηλωτικές από τους πατεράδες, είχαν γεννηθεί μόνο για να προσφέρουν. Και προσέφεραν πολλά, όλα ή πιο σωστά όσα μπορούσαν όσα είχαν χωρίς να προσέχουν τους εαυτούς τους. Υπερβολικός ; Ίσως για τους νεότερους . Για τους πενηντάρηδες και…. πάνω όμως ;. Αν διαβάζοντας το κείμενό μου κατάφερα να σας κάνω να σκεφθείτε πιο έντονα τη μάνα σας, τον πατέρα σας , έστω και για λίγο …σας ευχαριστώ. Αν μάλιστα στα κρυφά βουρκώσουν ή πιο σωστά υγραθούν τα μάτια σας… θα με κάνετε ευτυχισμένο. Και πόσο θα χαρεί ο πατέρας μου εκεί ψηλά που είναι…ο φίλος ο Δάμων…

Χρήστος Στεφ. Ευαγγέλου

Άλιμος 5 Ιουλίου 2009

About Χρήστος Ευαγγέλου