ΨΑΡΙΑ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ

Ποτέ μου δεν είχα καταλάβει γιατί στη νηστεία του Δεκαπενταύγουστου «κρατούσαμε και το λάδι» και συγχρόνως στις 6 Αυγούστου « του Σωτήρος» επιτρεπόταν «να φάμε ψάρι»! Ρωτούσα και κανείς δεν μπορούσε να μου το εξηγήσει. Τελικά διάβασα ,ότι έγινε ως μια προσφορά προς τους πιστούς, «κατ’ οικονομία».

Και είναι αλήθεια ότι ήταν μια ευχάριστη διακοπή και την περιμέναμε με αγωνία. Το χωριό είναι παραθαλάσσιο και κάθε οικογένεια έκανε το κουμάντο της. Προσπαθούσε με κάθε τρόπο να προμηθευτεί οτιδήποτε ψάρια, έστω και λίγα, για το «αντέτι». Μια λύση ήταν ο ξερός αλατισμένος μπακαλιάρος. Το αγοράζαμε από το μπακάλικο του Χαρίλαου Θωμά Λουκά. Όμως το έθιμο ή πιο σωστά η Εκκλησία, έλεγε πως έπρεπε να είναι νωπό ψάρι. Οποιοδήποτε νωπό ψάρι. Μικρό ή μεγάλο άσχετο. Σωστά , αλλά πού να βρεθεί ντάλα καλοκαίρι που απαγορευόταν το ψάρεμα; Εμείς τον χειμώνα είχαμε ψάρια με τις τράτες. Και κυρίως σαρδέλα και γαύρο. Και σπάρους και πετρόψαρα. Μάλιστα τα πετούσαν στην άμμο και άντε να διαλέξεις και να αφαιρέσεις την άμμο ! Τους κόβαμε τα κεφάλια …που ήταν τόσο νόστιμα ! Πουλούσαν όμως και οι ίδιοι οι ψαράδες στο χωριό   είδος με είδος . Έπαιρναν παλιά παπούτσια, αντρικά ρούχα, λάδι, ελιές αλατισμένες και κυρίως ψωμί γιατί δεν υπήρχε φούρνος στο χωριό. Αλλά αυτά είναι άλλες θύμισες ! Τα μοναδικά ψάρια που μπορούσανε να πιάσουν οι ντόπιοι ψαράδες για του « Σωτήρος», αλλά και ξένος ψαράς ήταν οι κέφαλοι.

Οι κέφαλοι είναι αφρόψαρα και «κουτά ψάρια», όπως τα λέμε. Πρώτη λύση ήταν να τα χτυπήσουν με δυναμίτη. Οι κέφαλοι μαζεύονται κατά κοπάδια και ως αφρόψαρα, κινούνται στην επιφάνεια και φαίνονται καθαρά τα… κεφάλια τους. Έτσι ,λοιπόν, οι υποψήφιοι ψαράδες όταν τα εντόπιζαν, άναβαν το φυτίλι   και τον πετούσαν προς το κοπάδι των ψαριών . Μερικές φορές ο δυναμίτης, καθώς δεν προλάβαιναν να τον πετάξουν, έσκαγε στα χέρια τους, και τότε έχαναν το χέρι ή τα χέρια τους ή τα μάτια ή σκοτώνονταν. Χρειαζόταν ιδιαίτερη προσοχή και επιδεξιότητα. Και αυτό βέβαια γινόταν παράνομα.

Τα σκοτωμένα ψάρια επέπλεαν. Κολυμπούσαν γρήγορα-γρήγορα και τα μάζευαν. Έπεφταν με τα παντελόνια και τα πουκάμισα. Γέμιζαν τις τσέπες και τον κόρφο και γύριζαν γρήγορα στη στεριά, όπου άδειαζαν, και ξανά κολύμπι – μάζεμα, γρήγορα- γρήγορα μέχρι να τα μαζέψουν αυτά που επέπλεαν, γιατί μετά από λίγη ώρα τα ψάρια πήγαιναν στον πυθμένα, στον πάτο προς μεγάλη ευχαρίστηση των ψαριών της περιοχής και κυρίως των οχταποδιών και των σμερνών! Η χρήση δυναμίτη απαγορευόταν αυστηρά. Πάντα υπάρχει κίνδυνος να εντοπιστούν από την αστυνομία, η οποία εκείνες τις ημέρες περιπολούσε τις ακρογιαλιές. Ίσως και να κάνανε τα …στραβά μάτια …μέρες που ήταν !! Τα ψάρια μετά τα πουλούσαν σπίτι το σπίτι.

Ο δυναμίτης εκτός του άμεσου κινδύνου να τραυματιστεί ή να χάσει τη ζωή του ο ψαράς, συγχρόνως κατέστρεφε στην περιοχή που έπεφτε, τα πάντα. Στον πάτο της θάλασσας διαμορφώνονταν άσπροι κύκλοι διαφόρων διαμέτρων. Ξέραμε, δηλαδή, πού είχε πέσει δυναμίτης.

Ο άλλος τρόπος ήταν το ψάρεμα με τη χρήση των κλαδιών και φύλλων δύο θάμνων, των οποίων οι χυμοί ήταν πολύ πικροί. Συγκεκριμένα το ψάρεμα αυτό γινόταν στο ποταμάκι του χωριού, της Στρούγκας ,όπως είναι γνωστό. Το ποτάμι τον χειμώνα «άνοιγε», επικοινωνούσε με τη θάλασσα και έτσι έμπαιναν ψάρια στο ποταμάκι όπου είχε πλούσια τροφή από τα νερά της βροχής που θόλωναν τα νερά. Με τα κύματα που παρέσυραν την άμμο, έκλεινε το άνοιγμα μετά από λίγες ημέρες και τα ψάρια εγκλωβίζονταν στο ποταμάκι ,το οποίο μεταβάλλονταν σε λίμνη.

Χρησιμοποιούσαν δυο φυτά για να σκοτώσουν τα αιχμαλωτισμένα ψλαρια. Το ένα ήταν η λεγόμενη γαλατσίδα που την έφερναν από Χερονήσι. Είναι το νησάκι που βλέπουμε πηγαίνοντας από Πλαταριά προς Σύβοτα, ακριβώς εκεί που είναι και η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.

Ο χυμός της γαλατσίδας είναι άσπρος σαν γάλα και πολύ πικρός. Έκοβαν, λοιπόν ,κλαδιά και αφού τα κοπανούσαν με πέτρα ή ξύλινο κόπανο, τα έριχναν στο ποτάμι από βραδύς. Το πρωί οι κέφαλοι ήταν ψόφιοι στην επιφάνεια ή πολύ ζαλισμένοι και τους μάζευαν κολυμπώντας. Χρειαζόταν μεγάλη προσοχή, γιατί στο ποτάμι υπήρχαν «ρουφήχτρες», όπως τις λέγαμε, στρόβιλοι και υπήρχε κίνδυνος να σε παρασύρει , να σε ρουφήξει και να πνιγείς. Το ποτάμι είχε και χέλια τα οποία ήταν πιο ανθεκτικά και απλά ήταν ζαλισμένα. Το αστείο είναι ότι οι νεροχελώνες είχαν την ευκαιρία να φάνε ψάρια, όσα ήθελαν και μπορούσαν. Άφηναν μόνο το κεφάλι και την ραχοκοκαλιά !

Εκτός από την γαλατσίδα, χρησιμοποιούσαν και ένα άλλο φυτό που έλεγαν Σπλιόνι ,εδώ οι Πλαταριώτες και σπλιόνο οι Κερκυραίοι ψαράδες. Υπάρχει στον κάμπο της Πλαταριάς. Δεν το ξέρω, αλλά θα το βρω. Επίσης θα μου φέρουν και γαλατσίδα από το Χερονήσι. Και το φυτό αυτό το κοπανούσαν όπως τη γαλατσίδα, αλλά όχι με τα ίδια αποτελέσματα. Η γαλατσίδα ήταν ισχυρό πικραντικό!

Το καλοκαίρι δεν έχει νερά πολλά το ποτάμι. Είναι σαν λίμνη. Στο πάνω μέρος του ποταμιού προς ανατολάς είχε δημιουργηθεί ένα πλάτωμα σαν άλλη λίμνη που επικοινωνούσε βέβαια με το ποτάμι, αλλά το καλοκαίρι απομονωνόταν. Εκεί λοιπόν εγκλωβίζονταν κέφαλοι και χέλια. Είχαν τη δυνατότητα να τα πιάνουν με τα χέρια και με απόχη , έτσι εξαντλημένα που ήταν. Ωστόσο προτιμούσαν και εκεί να ρίχνουν γαλατσίδα ή σπλιόνο, για να κερδίζουν χρόνο και κόπο. Τα ψάρια τα πουλούσαν λαθραία και φθηνά. Ακόμη και με ανταλλαγή προϊόντων , αφού πρώτα κρατούσαν για τις δικές τους ανάγκες. Ήταν ένα ψάρεμα που φυσικά απαγορευόταν, πρώτα γιατί υπήρχε κίνδυνος για την υγεία, και δεύτερον γιατί κατέστρεφε τον γόνο και άλλους μικροοργανισμούς του νερού και της λάσπης που ήταν απαραίτητα για την τροφή των ψαριών.

Τα ψάρια τα έτρωγαν παρά το πικρό χυμό των φυτών. Δεν θυμάμαι να είχε δημιουργηθεί πρόβλημα υγείας σε κάποιον από το χωριό. Φαίνεται ότι το δηλητήριο δεν είχε επίδραση στον ανθρώπινο οργανισμό !

Έτσι λοιπόν με δυναμίτη ή με γαλατσίδα και σπλιόνο, πολλές οικογένειες είχαν ψάρι του «Σωτήρος». Υπήρχε περίπτωση να περισσέψει ή να βρήκαν μεγαλύτερη ποσότητα οπότε …μετατρέποντάς τα σε …φασολάδα τα έτρωγαν !! Λέγεται ότι το είχε κάνει και ένας παππάς !! Τα ευλόγησε !!

Και τώρα σε τούτα τα χρόνια ; Τώρα ποιος νηστεύει, ποιος θυμάται ότι είναι του « Σωτήρος»..Τώρα τίποτε. Τώρα όλα φωτιά και τσεκούρι …Τώρα έχουμε και ψάρια ιχθυοτροφείου !! Έχουμε από όλα . Και η ψυχή μας άδεια !! Κενό μέσα μας… Άντε και του χρόνου !!

[« ΤΙΤΑΝΗ] Φ. 1069/10-8-2014]

About Χρήστος Ευαγγέλου